Atatürk’ün Tabutunun Açıldığı Gün, 9 Kasım 1953.
Atatürk'ün tabutu açıldı!
Görenler inanamadı...
(Lütfen zaman ayırıp okuyunuz.)
Etnografya Müzesi’ndeki, Atatürk’ün tabutunun açıldığı gün, Ankara. (09.11.1953)
Kasım 1953 Pazar gecesi saat 23:30’da, Prof. Dr. Kâmile Şevki Mutlu’nun ev telefonu çaldı. Prof. Mutlu, Ankara Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Kürsüsü başkanıydı. Patalogdu. Arayansa Ankara Valisi Kemal Aygün’dü.
Aygün,
-“Hocam” dedi, “10 Kasım günü Ata’mızın naaşını Anıtkabir’e taşıyacağız.
Bunun için bir komite kurduk.
Naaşı geleneklere uygun olarak toprağa defnedeceğiz.
Ancak bozulmadan korunduğunu belgelemek için muayene etmenizi rica ediyoruz.”
Prof. Mutlu önce reddetti.
Mutlu, o sırada 40 derece ateşle yatıyordu. Hastalığını gerekçe göstererek, bu görevi bir başka meslektaşının yapmasını rica etti.
Ancak Vali Aygün ısrarcıydı:
-“Ben sizi sarar, sarmalar götürürüm.
Bu tarihi bir görev.”
Mutlu kabul etti ve 9 Kasım sabahı Etnografya Müzesi’ne gitti.
Başbakan Adnan Menderes, Meclis Başkanı Refik Koraltan ve eski Başkan Abdülhalik Renda oradaydılar.
Mutlu, görevden affını istemekle ne kadar büyük hata ettiğini o zaman anladı.
Gerçekten tarihi bir tanıklıktı bu...
Anıtkabir yapılana değin, Atatürk’ün naaşının korunabilmesi için “tahnit” denilen bir işlem uygulanmıştı.
Gülhane Patolojik Anatomi Profesörü Dr. Lütfi Aksu tarafından gerçekleştirilen bu işlem sırasında naaşa, şırıngayla özel bir formül enjekte edilmiş ve üzerine formüllerin yapıştırıldığı iki küçük ilaç şişesi, Ata’nın koltuk altlarına yerleştirilmişti.
Bu işlemden dolayı Atatürk’ün naaşı o günkü biçimiyle korunabilmişti.
Ancak İslam dini, ölünün defnini şart koştuğundan, geçici tahnitin bozulması koşuldu.
Atatürk’ün Anıtkabir’e naklinden önce bu işlem için bir komite kurulmuş, Başbakan Adnan Menderes’in huzurunda, tahnitin bozulması için Atatürk’ün tabutunun açılması kararlaştırılmıştı.
Tabutun açılma günü gelip de, komite üyeleri toplanınca; Prof. Dr. Kâmile Mutlu “Başlayın” talimatını verdi.
Mermer lahid sökülüyor, sonra betonlar kırılıyor ve tabutu kaldıracak olan makaralar, lahid salonunun tavanına yerleştiriliyordu.
Meclis Başkanı Refik Koraltan, Başbakan Adnan Menderes ve devletin üst düzey temsilcileri tabutun çevresinde toplanmış, soluklar tutulmuştu.
Tabut salonun zeminine yerleştirildikten sonra, Başbakan Menderes, “Hanımefendi, buyurunuz” diyerek, Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan’ı tabutun yanına götürüyordu.
Ve tabutun vidaları söküldü.
Tahta tabutun içinde madeni bir sanduka bulunuyordu.
Bu sandukada gaz birikmiş olma olasılığı düşünülerek, önce bir burgu ile delik açıldı.
Gaz ya da koku çıkmadı.
Sanduka talaş doluydu.
Koruma solisyonuyla ıslatılmış tahta talaşıydı bunlar!
Talaş, naaşın ayak yönüne doğru toplandı.
Ağzı kapalı ve içi sıvı dolu bir şise bulundu talaş arasında.
Bu, naaşı koruma için kullanılan solüsyondan bir örnekti, üzerinde terkibi yazılıydı.
Atatürk'ün naaşı beyaz kefene sarılmış, sonra kahverengi bir muşambayla kaplanmıştı. Sargıları açmaya başladılar.
Soluklar tutulmuştu...
Onbeş yıl sonra ilk kez Ata’nın yüzünü göreceklerdi.
Halk arasında, “Naaş çürüyüp bozulmuş”, “Çıkan gazlar tabutu patlatmış”, “Nöbetçiler kokudan bayılmış” gibi, bir yığın söylenti dolaşıyordu.
Kefenin sargıları açılınca, Prof. Dr. Kâmile Şevki Mutlu, orada bulunanların yardımıyla katafalka çıktı ve Atatürk’ün yüzüne baktı.
Atatürk’ün derisi kahverengi bir hal almış; ama yüz hatları bozulmamıştı.
Atatürk araştırmacısı Prof. Dr. Utkan Kocatürk’ün, Prof. Dr. Kâmile Şevki Mutlu ile yaptığı sohbetten aktardıklarına göre, Prof. Mutlu, gördüğü tabloyu şöyle anlatıyordu:
“Yüzünü örten ıslak pamuk kitlesi kaldırılınca, Atatürk'ün heykel gibi duran yüzü ile karşılaştım.
Uzun sarı saçlarından ince bir tutam, sol göz kapağının üzerine düşmüştü.
Atatürk, Dolmabahçe Sarayı’ndaki yatağında uyuyor gibiydi.”
Prof. Mutlu, kenarda bekleyen komite üyelerini tabutun başına çağırdı.
Onlar da tek tek tabutun içine baktılar.
En başta Başbakan Adnan Menderes vardı. Koyu renk takım elbisesi içindeki Menderes de, yanındakilerin yardımıyla katafalka çıktı, ürkek bir biçimde aşağı, tabuta doğru baktı.
O an neler olduğunu Prof. Mutlu şöyle anlatıyor:
-“Menderes çok heyecanlandı.
Rengi sapsarı oldu.
Bir de baktım ki, müzenin kapısına doğru gidiyor.
Atatürk’ün yüzüne bakmadı.
Tahmin ediyorum, kendinde o kuvveti bulamadı.”
En sona Abdülhalik Renda kalmıştı.
O da Ata’yla karşı karşıya gelir gelmez, tabutun yanına yığılıverdi.
Salondaki herkes Atatürk’ü tek tek gördükten sonra naaş, tekrar solüsyonla ıslatıldı. Ata’nın başı pamuklarla örtüldü ve vücudu beyaz kefenle sarıldı.
Bu sırada bir komiser, orada görevli adli tıp doçenti Doç. Dr. Cahit Özen’in yanına yaklaşıp avucunda taşıdığı bir kağıdı gösterdi ve şöyle dedi:
-“Bu kağıdı Atatürk’ün hemşiresi Makbule Hanım gönderdi.
Kefenin içine, Atatürk’ün göğsü üstüne konmasını istiyor.”
Doç. Dr. Özen kağıda bir göz attı.
Eski Türkçe bir şeyler yazılıydı.
-“Böyle bir kağıdı Atatürk kabul etmez.
Bize kızar, darılır” dedi.
Komiser kağıdı katlayıp, cebine koydu ve uzaklaştı.
Tüm işlemler bittikten sonra, salonda bulunanlar naaşın iki yanından geçip hep bir ağızdan besmele çektiler ve naaşı yeni tabuta yerleştirdiler.
Bu tabut da, 15 yıl içinde yattığı büyük gülağacı tabutun içine konuldu.
Üzeri bayrakla örtüldükten sonra, kapağı kapatıldı.
Ve 10 Kasım 1953 sabahı, Atatürk'ün naaşı 12 askerin omuzları üzerinde, 15 yıl önce onu Dolmabahçe’den Ankara’ya getiren top arabasına yerleştirilip, 136 asteğmenin çektiği bu arabayla, matem marşı eşliğinde, son durağı olacak Anıtkabir’e taşınıyordu.
Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e doğru yol alan korteji, Atatürk’ün kardeşi Makbule Hanım hıçkırıklar içinde izliyordu.
Bu arada ülkemizdeki tüm din cemaatlerinin temsilcileri de kortejde yerlerini almıştı.
Ermeni, Yahudi, Katolik ve Rum temsilcilerle, dönemin Diyanet İşleri Başkanı birlikte yürüyorlardı.
Radyodan yayımlanan o görkemli tören, en az 15 yıl önceki denli hüzünlü geçiyor, başkent cadde ve sokakları, insan yığınlarıyla dolup taşıyordu.
Atatürk, sonsuza değin kalacağı Anıtkabir’e taşınıyordu!
Osman Ersoy ve Halide İntepe, 10 Kasım 1953’te Etnografya Müzesi’nde asistan olarak çalışıyorlardı.
Bu nedenle müzede yapılan töreni ve tabutun içindeki Atatürk’ü son kez görme fırsatını buldular.
Osman Ersoy izlenimlerini şöyle anlatıyor:
-“Sağlığında görmemiştim Atatürk’ü...
Korkunç heyecanlıydım.
Biz çalışanlar, asistanlar, memurlar sırayla katafalka çıktık.
Oldukça sararmış ve küçülmüş bir çehre...
Bir, iki günlük sakalı vardı.
Kaşları fevkalâde iyi şekilde fark ediliyordu.”
Halide İntepe ise şunları söylüyor:
-“Tabut kapanmadan en son gittim baktım.
Başı yana doğru eğikti.
Yüzü hiç bozulmamıştı.
Azıcık sakalları çıkmıştı.
Hani insan hasret giderek ölürse, gözleri aralık kalırmış ya, öyle aralıktı gözleri...
Ama bir ölü yüzü yoktu.
Uyuyor gibiydi...
Kaynak: Semra Atay,
Başkent Üniversitesi Kültür Yayını Bütün Dünya Dergisi, Sayı: 2008/11. Sayfa: 27-31
